Όταν η “Συμπαράσταση” Θολώνει το Μήνυμα: Η Χρήση του Λεξιλογίου των Περιθωριοποιημένων Κοινοτήτων από Allies

(αρχική δημοσίευση: 2 Απριλίου 2025)

Οι σύμμαχοι (allies) παίζουν καθοριστικό ρόλο στους αγώνες των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, στηρίζοντας διεκδικήσεις και διαδίδοντας κρίσιμα μηνύματα. Ωστόσο, η χρήση του ριζοσπαστικού λεξιλογίου από άτομα που δεν βιώνουν άμεσα την καταπίεση συχνά καταλήγει να «αραιώνει» τις έννοιες, να τις απομακρύνει από το αρχικό τους νόημα και να δημιουργεί παρεξηγήσεις. Όροι που γεννήθηκαν μέσα από χρόνια αγώνα, όπως “woke”, “intersectionality”, “queer” και “femmes”, επανανοηματοδοτούνται μέσα από mainstream αφηγήσεις με αποτέλεσμα να αποδυναμώνεται η πολιτική τους δύναμη. Αυτό δεν είναι απλώς θέμα γλωσσικής εξέλιξης, αλλά ένα φαινόμενο που συχνά οδηγεί σε virtue signalling και παρανοήσεις που τελικά βλάπτουν τις ίδιες τις κοινότητες που οι σύμμαχοι επιδιώκουν να στηρίξουν.

H αραίωση των πολιτικών όρων

Η πολιτική γλώσσα των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων έχει αναπτυχθεί ως ένας τρόπος να εκφράζει την καταπίεση, την αντίσταση και τη συγκεκριμένη εμπειρία. Όταν οι σύμμαχοι υιοθετούν αυτούς τους όρους χωρίς να κατανοούν πλήρως το πλαίσιο τους, οι λέξεις χάνουν τη ριζοσπαστικότητά τους και μετατρέπονται σε γενικούς όρους που δεν μεταφέρουν πλέον το αρχικό τους μήνυμα.

- Woke: Αρχικά, η λέξη “woke” προήλθε από τη μαύρη κοινότητα (AAVE) ως ένας όρος αφύπνισης απέναντι στη συστημική καταπίεση της “λευκής υπεροχής”. Σήμερα, έχει γίνει ένα αόριστο buzzword που συχνά χρησιμοποιείται ειρωνικά από mainstream media ή δεξιές αφηγήσεις για να απονοηματοδοτήσει τη ριζοσπαστική πολιτική. Ο όρος κυριολεκτικά παραπέμπει στην “πολιτική αφύπνιση” και συγκεκριμένα όπως αυτή εκφράζεται από πολιτικές των African-Americans.

- Intersectionality: Η έννοια της διαθεματικότητας (intersectionality), που εισήγαγε η Kimberlé Crenshaw για να περιγράψει την τομή πολλαπλών καταπιέσεων (και ειδικά για τις μαύρες γυναίκες), συχνά χρησιμοποιείται πλέον επιφανειακά για να δηλώσει απλά «πολυπολιτισμικότητα» ή έναν γενικό “συμπεριληπτικό” τρόπο σκέψης, απογυμνώνοντάς την από τη ριζοσπαστική της ανάλυση.

- Queer: Ο όρος “queer” ξεκίνησε ως ένα εργαλείο αντίστασης ενάντια στις κανονιστικές ταυτότητες φύλου και σεξουαλικότητας (και ειδικά ως εσωτερική αντίσταση στις πολιτικές αφομοίωσης του mainstream LGB κινήματος), αλλά η ευρεία χρήση του από άτομα που δεν βιώνουν τις σχετικές καταπιέσεις μπορεί να τον μετατρέψει σε έναν νεφελώδη όρο που απλώς σημαίνει «αφηρημένα ΛΟΑΤΚΙ» ή ακόμη και «διαφορετικός" ή “εναλλακτικός”.

- Femmes: Ο όρος “femme” προέρχεται από τη λεσβιακή (και ειδικά τη μαύρη λεσβιακή κουλτούρα με το Stud/Femme) και τρανς κουλτούρα ως τρόπος να διεκδικηθεί η θηλυκότητα εκτός ετεροκανονικότητας. Ωστόσο, η mainstream χρήση του από cis-ετερόφυλες γυναίκες ως απλό αισθητικό ύφος θηλυκότητας (ή όρο-ομπρέλα) απομακρύνει τη λέξη από το πολιτικό της πλαίσιο.

- Πώς το virtue signalling υπονομεύει την αλληλεγγύη

Το virtue signalling ("σινιάλο αρετής"), δηλαδή η δημόσια επίδειξη προοδευτικότητας χωρίς ουσιαστική δέσμευση, συχνά συνδέεται με αυτή τη γλωσσική αποδυνάμωση. Όταν οι σύμμαχοι χρησιμοποιούν αυτούς τους όρους για να δείξουν ότι “είναι με το σωστό μέρος της ιστορίας” χωρίς να κατανοούν ή να ζουν τις εμπειρίες που αυτοί οι όροι περιγράφουν, προκύπτουν προβλήματα όπως:

1. Αποπροσανατολισμός από τα πραγματικά ζητήματα:

Αντί να επικεντρώνονται στις καταπιέσεις και τις δομές εξουσίας, οι συζητήσεις περιστρέφονται γύρω από την ορθή χρήση της γλώσσας από τους συμμάχους.

2. Δημιουργία εντάσεων μέσα στις κοινότητες: 

Άτομα από τις περιθωριοποιημένες κοινότητες βρίσκονται σε θέση να εκπαιδεύουν συνεχώς τους συμμάχους ή να εξηγούν το αρχικό νόημα των όρων τους, αντί να ασχολούνται με την πολιτική τους δράση.

3. Οικειοποίηση της εμπειρίας: 

Η χρήση του λεξιλογίου από άτομα που δεν ανήκουν στις κοινότητες συχνά οδηγεί σε καταστάσεις όπου οι πραγματικές εμπειρίες των περιθωριοποιημένων ατόμων παραγκωνίζονται.

Οι σύμμαχοι μπορούν να δρουν υπεύθυνα χωρίς να υιοθετούν απλώς τη γλώσσα της αντίστασης: μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική αλληλεγγύη μέσα από δράσεις όπως:

- Εκπαίδευση και Αυτοκριτική: Κατανόηση των όρων μέσα από τα αρχικά τους πλαίσια και κριτική ανάλυση της δικής τους θέσης.

- Χώρος για τις φωνές των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων: Αντί να μιλούν εκ μέρους αυτών των κοινοτήτων, οι σύμμαχοι μπορούν να ενισχύουν τις φωνές τους.

- Εστίαση στη δράση αντί για τη ρητορική: Πραγματική στήριξη μέσω ακτιβισμού, οικονομικών πόρων και κοινωνικής δράσης αντί για απλή χρήση συμβολικής γλώσσας.

Η γλώσσα έχει δύναμη, και η χρήση των ριζοσπαστικών όρων από ανθρώπους που δεν βιώνουν τις καταπιέσεις που αυτοί οι όροι περιγράφουν, μπορεί να αποδυναμώσει το μήνυμα και να δημιουργήσει παρεξηγήσεις. Οι σύμμαχοι πρέπει να είναι προσεκτικοί ώστε να μην αναπαράγουν την ίδια δυναμική εξουσίας που επιδιώκουν να ανατρέψουν, αλλά να χρησιμοποιούν τη θέση τους για να ενισχύουν αντί να αλλοιώνουν τις φωνές των περιθωριοποιημένων κοινοτήτων.
___

ΥΓ:

Βλ. “Δικαιοσύνη για όλ@” στο συνέδριο του Σύριζα (ενώ έχει ήδη ασκηθεί εσωτερική κριτική στο “@” και έχουμε σταματήσει να το χρησιμοποιούμε επειδή δεν είναι προσβάσιμο σε τυφλά άτομα που χρησιμοποιούν λογισμικό για την ανάγνωση κειμένων).

Ή “άτομα με μήτρα” στο σποτάκι της Νε.Αρ. χωρίς καμία αναφορά στο θεωρητικό πλαίσιο ή χωρίς να υπάρχει τρανς άτομο ούτε για δείγμα στον πολιτικό αυτό χώρο ή, υποθέτω, στην ομάδα που δημιούργησε το σποτάκι.

‘H το να παρουσιάζεις τη δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου ως… “γυναικοκτονία”.

Virtue-signalling.